Vereniging

Vernieuwingsagenda: bundel krachten om te verduurzamen

Om aan hun verduurzamingsopgave te voldoen, moeten corporaties hun opdrachtgeverschap vernieuwen en meer samenwerken. Aldus bestuurder Bert Keijts van Portaal tijdens de Aedes-collegetour over opdrachtgeverschap. Marleen Hermans, hoogleraar Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw aan de TU Delft, zette uiteen hoe corporaties hun organisaties hierop kunnen aanpassen. Daarvoor heeft zij het zogeheten Maturity Model mede-ontwikkeld en in de praktijk helpen toepassen.

In 2050 moeten alle corporatiewoningen CO2-neutraal zijn. Dit betekent dat vanaf 2020 per jaar 100.000 woningen moeten worden verduurzaamd. In dit college van de Aedes-collegetour gaat het om betaalbaar en duurzaam renoveren in vernieuwend opdrachtgeverschap, een combinatie van twee thema’s uit de Vernieuwingsagenda van Aedes die voor vernieuwing in de corporatiesector moet zorgen.

De urgentie is hoog. Bert Keijts: ‘Tot nu toe hebben we nooit een hogere productie gehad dan 40.000 woningen per jaar. Het tempo moet dus omhoog. Dat lukt niet met traditioneel opdrachtgeverschap. Je zult op zijn minst regionaal moeten samenwerken bij opdrachtverlening.’ 

Resultaatafspraken
Keijts ziet een oplossing in meerjarige ketensamenwerking, waarbij je als samenwerkende corporaties voor een periode van vijf tot zeven jaar bijvoorbeeld 10 projecten uitbesteedt (‘mandjes van complexen’). Daarbij houdt de opdrachtgever de regie en bepaalt wat hij geleverd wil krijgen en de opdrachtnemer beslist hoe hij dat wil realiseren. Bij Portaal ziet een eigen kwaliteitsteam toe op de kwaliteit. Keijts: ‘Daarmee bouw je een extra prikkel in, ook al vinden bedrijven dat vaak niet zo leuk.’

Door meerjarenafspraken bied je de bouwer zekerheid en perspectief, stelt Keijts. Het geeft hem bovendien de ruimte om zijn processen te optimaliseren. Corporaties laten innovaties vaak over aan een apart hoekje in de organisatie. Keijts: ‘Dat werkt niet. De bestuurder moet op de bok zitten. Hij moet de hele organisatie op weg helpen en scherp houden.’

Leiderschap
Marleen Hermans is het hier hartgrondig mee eens: ‘Koersverandering vergt cultuurverandering in de organisatie en daarvoor heb je leiderschap nodig. Medewerkers houden doorgaans niet van veranderingen. Hun eerste reactie zal zijn: doe ik het niet goed? Als ze andere dingen moeten gaan doen, moet je bovendien nagaan of ze daartoe in staat zijn.’ Hermans ziet in de praktijk veel ‘suffe pilots zonder kop of kont waar medewerkers doodmoe van worden. Pilots zijn om van te leren, maar dan moet je wel mógen leren. Daar is onze sector vaak te weinig op gericht.’ 

Elke corporatie zal voor zichzelf moeten nagaan hoe ze maximaal nut haalt uit de samenwerking met de markt. Voor de een is dat door veel in eigen beheer te doen, de ander heeft meer baat bij een volledig regiemodel. Hermans: ‘De ene aanpak is niet per se beter dan de andere. Het gaat erom dat je bewust kiest wat past bij jouw organisatie en bij een specifiek project.’

Maturity Model
Het Maturity Model – door Hermans inmiddels bij zeven corporaties toegepast – onderscheidt diverse elementen van goed opdrachtgeverschap. ‘Berekening van de scores op al die elementen geeft een soort spiegelbeeld van je organisatie’, zegt Hermans. Het begint met beleid: wat wil je zelf doen en waarvoor wil je de markt inzetten. Wil je op traditionele wijze een opdracht aansturen of blijf je op afstand? En in het laatste geval, hoe ziet de sturing er dan uit? Integrale contracten vereisen besluitvorming op een hoger, afdelingsoverschrijdend niveau. 

Hermans ziet in de praktijk vaak een grote kloof tussen het bestuur en de werkvloer en tussen afdelingen onderling. ‘Om die ruis weg te nemen, moet je mensen van elkaar laten leren’, stelt Hermans. ‘Laat ze elkaar uitdagen. Er is nu vaak te weinig interactie in de organisatie.’ 

Krachten bundelen
Pas als je je organisatie op orde hebt, kun je maximale resultaten behalen. Hermans: ‘Als je innovaties wilt uitlokken, moet je scherp formuleren wat je wilt bereiken. Bovendien werkt een marktpartij niet alleen voor jou. Dus als je een afwijkende wens hebt, kun je beter zorgen voor een groter volume en de krachten bundelen met andere corporaties. Anders is de kans op succes niet zo groot.’ 

Aan de slag
Met dit thema is Aedes samen met woningcorporaties aan de slag in de coalities Betaalbaar bouwen en wonen en in Duurzaamheid. Er is nog plek voor corporaties die willen meedoen. Neem voor Betaalbaar bouwen en wonen contact op met Maarten Georgius van Aedes via m.georgius@aedes.nl. En voor Duurzaamheid met Ronald Franken van Aedes via r.franken@aedes.nl.


auteur: Simon Kooistra