Anticyclisch tegen de recessie in bouwen: het kan!

‘Bouwen, bouwen, bouwen’: was het motto voor de coronacrisis. Er is een groot tekort aan huizen, zowel huur- als koopwoningen. Landelijk hebben we meer dan 300.000 woningen te weinig, in grote delen van ons land kunnen veel mensen geen betaalbaar huis vinden. Gewone mensen: verplegers, onderwijzers, agenten, ov-bestuurders, winkelpersoneel. Levens van mensen staan stil als ze geen huis kunnen vinden. Ze kunnen niet op zich zelf of juist samen gaan wonen. Ze worden gedwongen gezinsuitbreiding uit te stellen of kunnen niet kleiner gaan wonen.

Maar inmiddels is het vooral coronacrisis en bereiden we ons voor op een stevige economische recessie. Die zal ook de bouwsector hard raken, zo leerde ons de vorige crisis. Tienduizenden banen verdwenen en vakmensen zochten hun heil elders. Stikstof en Pfas zorgden al voor onzekerheid. De coronacrisis doet daar een forse schep bovenop. Doorbouwen is cruciaal voor onderhoud en ontwikkeling van de ruggengraat van Nederland. Van huizen en gebouwen tot wegen, viaducten en sluizen. Zo is de bouw tegelijkertijd een belangrijke motor van de economie. Doorbouwen kan helpen de gevolgen van de recessie te beperken. Alle bij de bouw betrokken partijen hebben zich inmiddels in het manifest Samen doorbouwen aan Nederland uitgesproken: we gaan alles op alles zetten om de bouwproductie op gang te houden.

Woningbouw moet ook in deze moeilijke tijd prioriteit houden. Het is nog steeds woningmarktcrisis. De noodzaak om veel woningen bij te bouwen is er niet minder op geworden. Als we niks doen loopt het tekort nog verder op. Wat kunnen we leren uit het verleden? In eerdere recessies lieten woningcorporaties zien dat zij de unieke potentie hebben om juist dan te blijven investeren. Anticyclisch. Niet alleen in sociale huurwoningen, hun corebusiness, maar ook in het middeldure segment. Die potentie hebben zij nog steeds, mits ze daartoe in staat gesteld worden. In de laatste crisis is helaas op een gegeven moment voor het tegenovergestelde gekozen. We zitten nog steeds met het effect daarvan.  

Maar in de verklaring Samen doorbouwen aan Nederland vinden we de anticyclische rol van corporaties gelukkig weer terug. De overheid geeft aan hiervoor ruimte te willen bieden. De handtekening van het ministerie waar wonen onder valt, staat eronder. Het kabinet kan de anticyclische rol, die corporaties van oudsher hebben, weer mogelijk maken. Wat is daarvoor nodig?

Ten eerste: bouw waar behoefte aan is. Het is voor corporaties vrijwel onmogelijk om middeldure huurwoningen te bouwen. Het is vrij simpel corporaties daarvoor nu wel ruim baan te geven door een paar beperkende regels af te schaffen, zoals de markttoets. Dan kunnen corporaties ook projecten overnemen van ontwikkelaars en beleggers die anders stranden. Gemeenten moeten meer voorwaarden kunnen stellen aan projecten, zodat het aandeel van sociale huurwoningen en middenhuurwoningen verzekerd is.

Daarnaast: help financieel. Corporaties krijgen nu korting op belasting (verhuurderheffing) als ze investeren in betaalbare sociale huurwoningen. De praktijk laat zien dat dat helpt. Maak die kortingsregeling permanent en breid hem uit naar investeringen in sloop, onderhoud en verduurzaming. Gemeenten kunnen meer doen als er meer geld komt voor de zogeheten woningbouwimpuls. En verlaging van de BTW op verduurzaming, onderhoud en nieuwbouw maakt het voor alle partijen makkelijker te blijven investeren.

Een andere belangrijke bottleneck is de beschikbaarheid van locaties. Aan de hand van de crisis- en herstelwet kunnen de jarenlange procedures om geschikte locaties toe te wijzen verkort worden. Vooral binnenstedelijk bouwen kan en moet sneller.

Gemeenten, bouwers en woningcorporaties staan klaar om de woningproductie op gang te houden. In het belang van alle woningzoekenden en de Nederlandse economie. Het kabinet is aan zet.

Aedes – Tonny van de Ven, wnd voorzitter
Bouwend Nederland - Maxime Verhagen, voorzitter

Deze opinie is op 24 april 2020 geplaatst op Cobouw.nl.