Asbeststelsel werkt niet

Sinds 1993 kennen we in Nederland een algemeen asbestverbod. In de gebouwde omgeving is nog wel asbest aanwezig. Daarom is er een stelsel ontwikkeld, bedoeld om de inschatting van risico’s van bestaande asbesttoepassingen en de verwijdering ervan effectief en veilig te laten plaatsvinden. Dit asbeststelsel is voor een belangrijk deel gebaseerd op zelfregulering en marktwerking. Publieke waarden zijn niet voldoende geborgd. Kleine aanpassingen maken het stelsel ingewikkeld. Het asbeststelsel moet fundamenteel worden herontworpen. Tot deze conclusie komt de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) in het rapport Gevangen door belangen dat op 14 mei is gepubliceerd.

Het NSOB-rapport laat zien aan welke principes een nieuw stelsel zou moeten voldoen. Het gaat daarbij om functiescheiding van regulering, uitvoering en toezicht. Met daarbij een scherper onderscheid tussen private (uitvoering) en publieke belangen (normstelling). Perverse prikkels moeten worden weggenomen door belangen en risico-indeling te ontkoppelen. De indeling in risicoklassen voor asbestverwijdering moet daarom plaatsvinden op basis van een actueel classificatiesysteem dat onder beheer valt van een onafhankelijke partij. De overheid hoeft het bestaande stelsel niet over te nemen, maar moet er meer op toezien dat er voldoende waarborgen en ‘checks and balances’ zijn.

Marktpartijen die goed en innovatief willen ondernemen moeten ruimte en kansen krijgen en houden. Het stelsel is de laatste jaren vergroeid tot een machtsspel van gevestigde belangen. Het debat is sterk gepolariseerd geraakt en allerminst productief. Dat dient het publieke belang niet. Paul Frissen (NSOB): ‘Partijen in de asbestsector houden elkaar in een houdgreep die maar moeilijk te doorbreken is. Publieke en private belangen zijn onvoldoende scherp te onderscheiden: de basisvoorwaarden voor goed bestuur zijn onvoldoende aanwezig. Met dit rapport vragen we aandacht voor een fundamentele discussie over de inrichting van het stelsel.’

Aedes heeft het NSOB verzocht te onderzoeken of met de huidige werking van het asbeststelsel de publieke waarden voldoende zijn geborgd. Tonny van de Ven, waarnemend voorzitter Aedes: ‘Het belang van ieders gezondheid staat buiten kijf. Woningcorporaties zijn dan ook gebaat bij een helder, realistisch en risicogericht asbestbeleid. Het onderzoek van NSOB zet vraagtekens bij het huidige stelsel van wet- en regelgeving. Als het bestaande stelsel niet (meer) werkt, is een fundamentele heroverweging op zijn plaats. We roepen alle betrokken ministeries op dat te starten alvorens nieuwe herzieningen door te voeren.’

Download het NSOB-rapport Gevangen in belangen